Enige termen uit vorenstaande tabellen dienen we nader toe te lichten.

TypeDe termen; warm wit, koel wit, enz. hebben betrekking op onze ooggevoeligheid. Zij geven de indruk van warm licht en koud licht. Bij de 80- en 90- serie van Philips geeft het tweede cijfer een indicatie van de kleurtemperatuur. b.v. TL'D 82, extra warm wit heeft een kleurtemperatuur van 2600⁰K., de TL'D 86 een van 6500⁰K.

Kleurtemperatuur.Het witte licht kunnen we b.v. uitdrukken in warm wit, koel wit e.d., een betere weergave is echter om dit uit te drukken in de kleurtemperatuurschaal, welke verdeeld is in ⁰K(elvin, we spreken dan internationaal over dezelfde kleur (wit). In de tabel zien we dat extra warm wit een kleurtemperatuur heeft van 2700⁰K. en koel wit van 6200⁰K. Populair kunnen we extra warm wit beschrijven als warm, geel-roodachtig van kleur en koel wit als koud, blauwachtig van kleur. Het blijkt dat hoe hoger de kleurtemperatuur is hoe witter (c.q. blauwer of koeler) het licht. De TL'D 89 Aquarelle heeft een kleurtemperatuur van 10000 ⁰K. en geeft ons dus de indruk van een zeer witte (koele) verlichting.Kleurweergave index Ra.

De kleurweergave index geeft ons een indruk van de weergave van de kleuren van een object t.o.v. het ideale (wat op 100 gesteld is). Natuurlijke lichtbronnen als de zon staan garant voor de hoogste kleurweergave index, mits dit omstreeks het middaguur van de dag is, we waarderen deze kleurweergave index op 100. Een hoog cijfer geeft een betere kleurindruk dan een laag cijfer. Maar dit cijfer moeten we relateren aan de ooggevoeligheidskromme, hieraan is de kleurweergave index gekoppeld. Het zegt dus in het geheel niets over de groeicapaciteit van de lampen. Een lamp kan dus een hoge Ra hebben en toch weinig licht uitstralen overeenkomend met de assimilatiekromme van de planten.

Door onderling vergelijken en de persoonlijke smaak is hier een goede keuze te maken, mits we ook rekening houden met de lichtbehoefte van onze planten.Groeirendement

Het groeirendementcijfer geeft ons een indicatie in hoeverre het licht van de buis aansluit aan de lichtbehoefte, lees assimilatiekromme, van de plant. Hoe hoger dit cijfer is hoe beter het uitgestraalde licht aan de behoefte van de plant voldoet. Ook hiermee kunnen we de buizen onderling vergelijken. Een hoger getal geeft ook aan dat de ene lamp meer energie voor de planten uitstraalt dan de andere. Nemen we nu b.v. de TL'D 930, met een groeirendement van 190 en vergelijken we deze lamp met de ons zo bekende Gro-lux, welke een groeirendement van 100 heeft, dan zien we dat we voor een zelfde groeienergie er 2 lampen Gro-lux gemonteerd moeten worden tegen 1 lamp TL'D 930. Hier kunnen we dus profijt van hebben bij de installatie van de lampen, gezien uit kostenoogpunt

Naast deze parameters is er nog een die belangrijk is voor ons.Lumenoverzicht.

Dit cijfer geeft aan hoeveel licht een bepaalde lamp uitstraalt ten opzichte van de energie die we in er instoppen, gemeten t.o.v. de ooggevoeligheidskromme. Het zal duidelijk zijn dat lampen van een hoger wattage meer licht uitstralen dan lampen van een lager wattage, omdat deze ook meer energie opnemen. Deze lichtstroom (lumen) is toch wel belangrijk om te vergelijken hoeveel licht de lamp geeft in vergelijking met een andere lamp.Lumenoverzicht. (van Philips TL-lampen)

Voorbeeld:
TL'D 32 - 65 W = 3200 lumen
TL'D 83 - 58 W = 5200 lumen
(Lumen is de lichtstroom die een lamp uitstraalt, hoe hoger het getal des te hoger is de lichtopbrengst.)

U ziet dat een TL'D 83 een 60% hogere lichtopbrengst heeft dan een TL'D 32. We kunnen dus ook op het te installeren vermogen, door een keuze uit de TL-lampen, besparingen halen, waarbij we wel moeten bedenken dat tussen deze buizen een prijsverschil bestaat.

De levensduur van de lampen wordt uitgedrukt in het aantal branduren. Na zo'n 6000 branduren is het rendement met 15 tot 20% teruggelopen. Door rekenen kunnen we bepalen wanneer we de lampen moeten vervangen.

Hierbij is een waarschuwing zeker op zijn plaats. De overgang van de ene verlichtingswijze naar een andere en het vervangen van een defecte lamp dient wel geleidelijk te gebeuren, dus nooit twee of meer lampen tegelijkertijd vervangen, dit om eventuele schokeffecten bij plant en dier te voorkomen.

Een andere manier om TL-lampen te vergelijken is om gebruik te maken van de spectrale energieverdeling van de lamp. Vergelijking van deze grafieken geeft ook een indruk hoe de verdeling over de diverse kleuren aanwezig is. We kunnen deze grafieken vergelijken met de voor de plant noodzakelijk behoefte aan groeilicht en hoeveel kijklicht er in aanwezig is.Spectrale energieverdeling. (van de TLD-89, Aquarelle)

Zo'n grafiek geeft exact aan in welke golflengten de buis hoeveel energie uitstraalt. We zien hierin dat rood (=400 nm.) en blauw (=600 nm.) rijk vertegenwoordigd zijn. Deze kleuren komen overeen met de assimilatie-kromme van de plant. Ook is bij deze buis het kijklicht niet vergeten, gezien de piek in het groen-gele deel (= 550 nm.) van het spectrum. Of iedereen deze buis ook als kijklicht mooi zal vinden is natuurlijk niet te voorspellen, hier speelt de persoonlijke smaak een grote rol bij.

Wat leren ons nu al deze gegevens. In de eerste plaats kunnen we hiermede de buizen onderling vergelijken en in de tweede plaats kunnen we uit deze gegevens een voor ons aquarium goede verlichting uitzoeken, aangepast aan de smaak van de aquariaan en aan de behoeften van de planten. De TL'D 89 Aquarelle heeft zoals we kunnen zien een zeer goed groeirendement, geeft een zeer koele indruk maar heeft ook een hoge lumen opbrengst. Alle energie die we er instoppen komt ten goede aan de planten zoals we kunnen zien aan de spectrale energie verdeling in de grafiek.

Als kijklicht zal deze buis in vele gevallen niet altijd aan de wensen van de aquariaan voldoen, een beetje sfeerverlichting 's avonds in de bak is voor de meeste aquarianen aantrekkelijk en we komen dan al gauw terecht bij lampen met een kleurtemperatuur omstreeks 2700^°K, mits de kleurweergave hiervan een goede is en er voldoende groeilicht in aanwezig is.

De voordelen van de "TL" lamp:

Goedkoop in aanschaf, lange levensduur, veel keuze in verschillende kleuren en vermogens (dus lengtes), relatief veel licht voor weinig geld.

Nadelen:

Niet direct op het lichtnet aan te sluiten: iedere lamp vereist zijn eigen voorschakelapparaat en starter. In combinatie met conventionele apparatuur niet te regelen. (Zie verderop: HF verlichting). Relatief kwetsbaar.

Veel aquaria hebben afmetingen waar net niet de juiste lamp in past: bedenk dit voordat u eventueel een nieuwe bak laat maken!

Tot slot geven we nog een overzicht van de afmetingen van de meest toegepaste Tl-buizen.

Naast de "TL" lamp, kan men uiteraard ook kiezen voor andere lichtbronnen, zoals PLL en PLS lampen.

De tweede "L" in PLL staat voor "long" (lange PL lamp) en de "S" in PLS staat voor "small", dus een kleine uitvoering. Bij de lange uitvoering is een eigen starter noodzakelijk, in de kleine uitvoering is deze starter ingebouwd in de lampvoet. Hiervoor hebt u dus alleen een voorschakelapparaat nodig.

Dit type lamp is grotendeels te vergelijken met de "TL" lampen. Alleen de vorm is anders, men heeft als het ware een "TL" buis dubbelgevouwen. Voor die situatie, waar men met een lange buis niet uit de voeten kan, kunnen dit soort lampen een oplossing bieden. Denk er wel om, het kleuraanbod is kleiner. De kleurnummers zijn hetzelfde. Het nadeel is, dat er voor deze lampen geen waterdichte lamphouders te krijgen zijn. 

Onder deze naam worden meestal de lampen gerangschikt, die voorzien zijn van een schroef-fitting, ook wel Edison lampvoet genoemd. Eigenlijk zijn alle "TL"d , PLL en PLS lampen ook spaarlampen, met het verschil dat de lampen die voorzien zijn van een schroef-fitting direct op het lichtnet aangesloten kunnen worden, terwijl de andere typen van een voorschakelapparaat (en meestal ook een starter) voorzien dienen te worden. Deze lampen kennen we slechts in een kleur: 827. Er bestaan twee uitvoeringen:

De SL uitvoering, voorzien van conventionele apparatuur (relatief zwaar) en de elektronisch lampen. Deze laatste zijn niet te gebruiken in de lichtkap van een aquarium: ze worden te warm en het is te vochtig ze zijn wel geschikt voor een open aquarium: een lange gebruiksduur tegen lage energie-kosten

De MHN-TD lamp, in de aquariumwereld misschien beter bekend onder de naam die Osram eraan heeft gegeven, nl. de HQI-TS, kennen we in de volgende vermogens: 70W, 150W en 250W. Dit soort lampen geeft een prachtig, natuurlijk licht met een fris witte kleur en een zeer goede kleurweergave. 

Veel aquarianen vinden de schittering en schaduwwerking van HQI licht mooier dan het vlakke TL licht. Waar veel mensen tegenop kijken zijn de kosten van HQI licht. We zullen u de voordelen en nadelen van HQI naast elkaar zetten. Ook de kosten worden besproken. Ten slotte wordt het zelf bouwen van een HQI armatuur besproken.

Wat zijn nu de voor en nadelen van HQI licht?

Voordelen:

Hoge lichtopbrengst
HQI lampen hebben een veel hogere lichtintensiteit dan TL buizen. Daarmee is het makkelijker om planten in een dieper aquarium ( > 60 cm) voldoende licht te geven. 

Natuurlijke nabootsing van zonlicht
HQI is puntlicht. Gecombineerd met de bewegingen van het wateroppervlak veroorzaakt dat bewegende schaduwpatronen in het aquarium. Dit ziet er natuurlijker uit dan het vlakke licht van TL buizen waarbij deze "schittering" nauwelijks tot niet op treedt.

Nadelen:

Duur in aanschaf en verbruik
HQI armaturen zijn veel duurder in aanschafprijs dan TL armaturen. Ook bij vervanging van de lampen zijn HQI lampen duurder dan TL's. Een 250 watt 10.000 K lamp kost ongeveer € 85=. TL lampen zijn aanmerkelijk goedkoper. Ook het elektriciteitsverbruik van HQI lampen is veel hoger. Naast de HQI lamp zult u toch TL buizen moeten installeren om extra blauw licht toe te voegen (bijvoorbeeld een actinic 03 lampen).
In het volgende reken voorbeeld gaan we uit van een aquarium van 130*50*50
Het stroomtarief stellen we op € 0,15 per kWh.
In het aquarium zonder HQI branden 5 lampen van 36 watt gemiddeld 10 uur. Naast de lampen verbruiken de VSA's (voorschakelapparaten) ook nog eens 10 watt per stuk.
Het verbruik is dan 2,3 kWh per dag. Dat kost dan € 0,35 per dag.
In het aquarium met HQI verlichting branden 2 HQI lampen van 150 Watt 8 uur per dag.
Daarnaast branden er 2 blauwe lampen van 36 watt 10 uur per dag.
De VSA's voor de HQI lampen verbruiken 15-20 watt (we hanteren 15 watt in deze berekening)
Het totale stroomverbruik komt dan op:
voor de HQI 165 x 8 x 2 = 2640 Watt en voor de TL 46 (36+10) x 10 x 2= 920 watt.
Het totaal is dus 3,6 kWh x € 0,15 = € 0,54 per dag.
Op jaarbasis is HQI in dit rekenvoorbeeld € 69,35 duurder dan TL licht.

Veel warmte afgifte
HQI lampen produceren veel meer warmte dan TL lampen. Dat kan met name in de zomer wel eens problemen geven. Aan de andere kant ...onze discusvissen hebben warm water nodig dus hoeven onze termostaten minder hard te werken. Mocht de temperatuur te hoog oplopen tijdens warme zomerdagen zult u voor koeling moeten zorgen.

Hoge kap opbouw of open aquarium
TL lampen kunnen veel dichter boven het water geplaatst worden dan HQI lampen. HQI lampen moet op minimaal 35 cm boven het wateroppervlak, en vaak hoger, gehangen worden. Dat heeft te maken met de spreiding van het licht (waarover later meer) en het voorkomen van het verbranden van de lagere dieren. Hierdoor zal bij een aquarium met HQI licht de kap veel hoger worden of wordt er met een open aquarium (dus zonder kap) gewerkt. Een hoge kap vindt u mooi of niet afhankelijk van uw persoonlijke smaak. Een open aquarium heeft voor en nadelen. Het voordeel is dat het probleem van oververhitting van het aquariumwater veelal is opgelost. Nadelen zijn de zeer hoge verdamping en de daarbij behorende vochtigheidsgraad in de kamer waar het aquarium staat en het vele strooilicht in de kamer.

UV straling
HQI lampen hebben een hoge UV straling. Dat is schadelijk voor de dieren. Deze UV straling is eenvoudig terug te brengen door het plaatsen van een stuk gehard glas voor de lamp. Het glas zal het leeuwendeel van de UV straling uit het licht filteren. Let op in de aanschaf van de lampen, er zijn al een aantal leveranciers die rekening hebben gehouden met de uv straling en daarom zelf al voorzorgmaatregelen hebben genomen.

Veel strooilicht in de kamer
HQI licht zal de kamer waarin het aquarium staat veel meer verlichten dan TL licht. Vooral wanneer er gewerkt wordt met een open aquarium zal het lijken alsof er een hoogtezon staat te branden. Mensen die houden van sfeervolle schemerverlichting in de kamer zullen HQI licht als onplezierig ervaren.
Tot zover de voor en nadelen van HQI verlichting.

Maar welke HQI lampen bestaan er eigenlijk?

Er bestaan 3 modellen namelijk HQI-TS dubbel gesokkeld, HQI-T enkel gesokkeld en HQI-E een ellipsvormige lamp. Voor de zeeaquariumhobby wordt over het algemeen de HQI-TS en af en toe (bij 400 en 1000 watt lampen) de HQI-T gebruikt. De HQI-TS lampen lijken veel op de lampen die in bouwlampen worden gebruikt.

Tevens zijn er verschillende wattages verkrijgbaar 70, 150, 250, 400 en 1000 watt.
Als vuistregel hanteren wij: aquariumhoogte (ah) 45 - 55 cm 70 watt, 50 - 60 cm 150 watt, 55 - 70 cm 250 watt, 65 > 400 watt lampen gebruiken.

Als laatste zijn de lampen in verschillende kleurtemperaturen te verkrijgen. Deze wordt uitgedrukt in graden Kelvin (oK). Deze aanduiding is gevoelsmatig wat vreemd want hoe hoger de kleurtemperatuur hoe koeler de kleur van het licht. Licht met een lage Kelvin waarde noemen we warm licht, bijvoorbeeld warmwit heeft een waarde tot 2900 oK dit is licht met veel rood in het spectrum. Licht met een hoge Kelvin waarde vanaf 5000 oK noemen we koel licht.  Op dit moment zijn de lampen met 10.000 oK het meest gangbaar. De ontwikkelingen staan niet stil en er zijn sinds kort ook lampen van 13.000 oK te verkrijgen.

De spreiding van het HQI licht.

Een HQI lamp heeft standaard een spreidingshoek van 45 graden. Deze hoek kan echter door het armatuur veranderd worden. Welke hoek uw HQI armatuur heeft kunt u op of in het armatuur zien veelal zal dat 30 graden zijn. Deze spreidingshoek is belangrijk om te bepalen op welke hoogte het armatuur moet hangen. De lichtbundel moet bij het wateroppervlak namelijk zodanig breed zijn dat het hele wateroppervlak wordt verlicht. Heeft u de lamp te laag hangen dan zullen er lelijke schaduwhoeken boven in het aquarium te zien zijn.

Om nu te berekenen wat de ideale hoogte is kunnen we de volgende formule gebruiken.

Halve diepte / tan van de spreidingshoek = ideale hoogte

Stel nu we hebben een aquarium van 60 centimeter diep en een uitvalhoek van 30o
De formule luidt dan 30 / tan 30 = ideale hoogte
We moeten dus eerst met het rekenmachine de tan van 30 berekenen. Die is afgerond 0,577
De formule luidt nu 30 / 0,577 = ideale hoogte.
De ideale hoogte zal in dit geval dus afgerond 52 centimeter zijn.
Nog een voorbeeld weer een aquarium van 60 diep maar nu een spreidingshoek van 45o
30 / tan 45 = ideale hoogte
30 / 1 = 30 centimeter.

Hanteer altijd een veiligheidshoogte van minimaal 30 cm om te voorkomen dat er kortsluiting kan onstaan door spatwater.

Zelf bouwen:

Een HQI armatuur is relatief eenvoudig zelf te bouwen. Het boodschappenlijstje ziet er als volgt uit.

VSA Voorschakel apparaat. € 36,-
Ontsteek apparaat € 19,-
Lampvoet € 7,-
Condensator € 7,-
Lamp kap (Halogeen 500w) € 14,-
HQI lamp 250 Watt € 85,-

Totaal kosten € 168,-


Voor de lampkap kunnen bouwlampen van 500 watt gebruikt worden. Let op deze lampkappen dienen groter te zijn dan de standaard maat bouwlamp.
Het voorschakel apparaat en ontsteek apparaat kunnen buiten de aquariumkap aangebracht worden wat aanmerkelijk scheelt in de warmteontwikkeling in deze kap.

Het aansluitschema ziet er zo uit:

HQI verlichting   ...iets om over na te denken, het is vooral bij hogere aquaria zeer nuttig.

Voor lampen zie : Aquarium